نحوه کالیبراسیون هود شیمیایی؛ راهنمای کامل بررسی و تنظیم عملکرد هود آزمایشگاهی
هود شیمیایی یکی از مهمترین تجهیزات ایمنی در آزمایشگاههای شیمی، داروسازی، صنایع نفت، پتروشیمی، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی است. وظیفه این تجهیز، محافظت از کاربر در برابر بخارات، گازها و ذرات خطرناک ناشی از مواد شیمیایی است. با گذشت زمان، تغییر در عملکرد فن، گرفتگی فیلترها، تغییرات سیستم تهویه یا فرسودگی قطعات میتواند باعث کاهش راندمان هود شود. به همین دلیل، انجام کالیبراسیون هود شیمیایی یا به عبارت دقیقتر، آزمون و تنظیم عملکرد هود، اهمیت بسیار زیادی دارد.
در این مقاله با مراحل کالیبراسیون هود شیمیایی، تجهیزات موردنیاز، استانداردهای مرتبط و نکات مهم برای حفظ عملکرد صحیح هود آشنا خواهید شد.
منظور از کالیبراسیون هود شیمیایی چیست؟
در استانداردهای بینالمللی، اصطلاح Performance Testing یا Certification بیشتر از واژه کالیبراسیون استفاده میشود. با این حال، در صنعت تجهیزات آزمایشگاهی، عبارت «کالیبراسیون هود شیمیایی» معمولاً به مجموعهای از آزمونها گفته میشود که برای اطمینان از عملکرد صحیح هود انجام میشوند. توجه داشته باشید که روش آزمون عملکرد هود شیمیایی با تجهیزات دیگری مانند هود لامینار یکسان نیست. هر یک از این تجهیزات استانداردها و آزمونهای اختصاصی خود را دارند و نباید به جای یکدیگر استفاده شوند.
هدف این آزمونها عبارت است از:
- بررسی سرعت مکش هوا
- اندازهگیری یکنواختی جریان هوا
- ارزیابی توانایی هود در جلوگیری از انتشار بخارات
- بررسی عملکرد سیستم هشدار
- کنترل وضعیت فن و سیستم تهویه
- اطمینان از ایمنی کاربران
چرا کالیبراسیون هود شیمیایی اهمیت دارد؟
اگر هود شیمیایی به درستی عمل نکند، بخارات سمی ممکن است وارد محیط آزمایشگاه شوند و سلامت کارکنان را تهدید کنند. از مهمترین مزایای کالیبراسیون دورهای میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- افزایش ایمنی پرسنل
- جلوگیری از انتشار مواد شیمیایی خطرناک
- کاهش احتمال حوادث آزمایشگاهی
- افزایش طول عمر تجهیزات
- رعایت الزامات استانداردهای بینالمللی
- کاهش هزینههای تعمیرات
هر چند وقت یک بار باید هود شیمیایی کالیبره شود؟
فاصله زمانی انجام آزمون عملکرد به شرایط استفاده از هود بستگی دارد، اما معمولاً در موارد زیر توصیه میشود:
- حداقل سالی یک بار
- پس از نصب اولیه
- بعد از جابهجایی هود
- پس از تعمیر یا تعویض فن
- بعد از ایجاد تغییر در سیستم تهویه ساختمان
- زمانی که عملکرد هود مشکوک به کاهش راندمان باشد
- در آزمایشگاههایی که با مواد بسیار خطرناک کار میکنند، ممکن است آزمون عملکرد در فواصل کوتاهتری انجام شود.
تجهیزات موردنیاز برای کالیبراسیون هود شیمیایی
برای بررسی عملکرد هود از تجهیزات اندازهگیری دقیق استفاده میشود که مهمترین آنها عبارتاند از:
آنمومتر (Anemometer)
مهمترین وسیله برای اندازهگیری سرعت جریان هوا در دهانه هود است.
دستگاه اندازهگیری اختلاف فشار
برای بررسی عملکرد سیستم تهویه و فشار هوا استفاده میشود.
دستگاه تولید دود (Smoke Generator)
جهت مشاهده مسیر حرکت جریان هوا و بررسی وجود گردابه یا نشت هوا.
دستگاه اندازهگیری حجم جریان هوا
برای محاسبه میزان هوای عبوری از هود.
تجهیزات اندازهگیری صدا
جهت کنترل میزان نویز فن و موتور.
مراحل کالیبراسیون هود شیمیایی
۱. بررسی ظاهری هود
در اولین مرحله، وضعیت ظاهری دستگاه بررسی میشود.
مواردی که کنترل میشوند عبارتاند از:
- سلامت بدنه
- شیشه متحرک (Sash)
- سیستم روشنایی
- وضعیت فن
- کابلها
- فیلترها
- کانال خروجی هوا
وجود هرگونه آسیب فیزیکی میتواند بر عملکرد هود تأثیر بگذارد.
۲. اندازهگیری سرعت مکش هوا
مهمترین بخش کالیبراسیون، اندازهگیری سرعت مکش هوا در دهانه هود است.
کارشناس با استفاده از آنمومتر، سرعت هوا را در چندین نقطه مختلف اندازهگیری میکند تا مشخص شود جریان هوا در تمام سطح ورودی یکنواخت است.
اگر سرعت هوا کمتر از مقدار استاندارد باشد، احتمال خروج بخارات سمی از هود افزایش پیدا میکند.
۳. بررسی یکنواختی جریان هوا
صرف بالا بودن سرعت هوا کافی نیست.
ممکن است بخشی از دهانه هود جریان مناسبی داشته باشد اما قسمت دیگری جریان ضعیفی ایجاد کند.
به همین دلیل سرعت هوا در نقاط مختلف اندازهگیری و میانگین آن محاسبه میشود.
۴. تست دود (Smoke Test)
در این مرحله با استفاده از دود مصنوعی، مسیر حرکت هوا بررسی میشود.
در یک هود استاندارد:
- دود باید کاملاً به داخل هود کشیده شود.
- نباید دود از دهانه هود خارج شود.
- نباید گردابه یا بازگشت جریان هوا مشاهده شود.
- این آزمون یکی از سادهترین و در عین حال مؤثرترین روشهای بررسی عملکرد هود است.
۵. بررسی عملکرد فن
در این مرحله موارد زیر کنترل میشوند:
- سرعت چرخش فن
- لرزش
- صدای غیرعادی
- عملکرد موتور
- وضعیت تسمهها (در صورت وجود)
افت عملکرد فن یکی از مهمترین دلایل کاهش راندمان هود است.
۶. بررسی سیستم هشدار
بسیاری از هودهای مدرن دارای سیستم هشدار کاهش جریان هوا هستند.
در زمان کالیبراسیون بررسی میشود که:
- هشدار صوتی فعال باشد.
- نمایشگر مقدار صحیح را نشان دهد.
- سنسورها به درستی عمل کنند.
۷. ثبت نتایج آزمون
پس از پایان تمامی آزمونها، نتایج در گزارش کالیبراسیون ثبت میشوند.
این گزارش معمولاً شامل موارد زیر است:
- تاریخ آزمون
- مشخصات دستگاه
- شماره سریال
- سرعت جریان هوا
- نتایج تست دود
- وضعیت فن
- وضعیت هشدارها
- نتیجه نهایی آزمون
مهمترین استانداردهای کالیبراسیون هود شیمیایی
برای ارزیابی عملکرد هود شیمیایی از استانداردهای معتبر بینالمللی استفاده میشود که مهمترین آنها عبارتاند از:
- ASHRAE 110 برای ارزیابی عملکرد و میزان نشت بخارات از هود.
- EN 14175 استاندارد اروپایی طراحی، نصب و آزمون هودهای شیمیایی.
- ANSI/AIHA Z9.5 برای تهویه آزمایشگاه و ایمنی کار با هود.
- OSHA که الزامات ایمنی محیطهای کاری را مشخص میکند.
رعایت این استانداردها به افزایش ایمنی کاربران و اطمینان از عملکرد صحیح هود کمک میکند.
عوامل مؤثر بر کاهش عملکرد هود شیمیایی
حتی اگر هود در زمان نصب عملکرد مطلوبی داشته باشد، عوامل مختلفی میتوانند به مرور زمان راندمان آن را کاهش دهند، از جمله:
- گرفتگی فیلترها
- خرابی فن
- کاهش دور موتور
- نشتی کانالهای تهویه
- باز ماندن بیش از حد شیشه هود
- قرار دادن تجهیزات حجیم در مسیر جریان هوا
- تغییر در سیستم تهویه ساختمان
بازرسی و سرویس دورهای میتواند از بروز این مشکلات جلوگیری کند.
جمعبندی
کالیبراسیون هود شیمیایی یکی از مهمترین اقدامات برای حفظ ایمنی آزمایشگاه و اطمینان از عملکرد صحیح سیستم تهویه است. اگرچه در استانداردهای فنی بیشتر از اصطلاح «آزمون عملکرد» یا «اعتبارسنجی هود» استفاده میشود، اما هدف اصلی همه این فرایندها یکسان است: اطمینان از اینکه هود بخارات و گازهای خطرناک را بهدرستی از محیط کاربر دور میکند.
اندازهگیری سرعت جریان هوا، انجام تست دود، بررسی عملکرد فن، کنترل سیستم هشدار و ثبت نتایج آزمون، از مهمترین مراحل این فرایند هستند. انجام این آزمونها بهصورت دورهای، علاوه بر افزایش ایمنی کارکنان، باعث افزایش طول عمر تجهیزات، کاهش هزینههای تعمیرات و رعایت الزامات استانداردهای بینالمللی خواهد شد. برای دستیابی به نتایج دقیق، توصیه میشود کالیبراسیون و آزمون عملکرد هود شیمیایی توسط کارشناسان مجرب و با استفاده از تجهیزات اندازهگیری کالیبرهشده انجام شود.
